آموزش مفاهیم مالی به کودکان، از موضوعات مهم در مسیر رشد و تربیت آنهاست. یکی از پایهترین مفاهیمی که باید در این زمینه به فرزند خود بیاموزید، درک تفاوت بین نیازها و خواستههاست. درک این موضوع به آنها کمک میکند تا بتوانند در آینده تصمیمات مالی آگاهانهتری بگیرند و در مدیریت مخارج خود هوشمندانهتر عمل کنند. وقتی که کودک شما تشخیص دهد چه چیزی واقعاً ضروریست و چه چیزی صرفاً یک میل است، میتواند هزینههایش را اولویتبندی کرده و برای بودجه خود برنامهریزی کند.
تفاوت اساسی بین نیازها و خواستهها
برای اینکه کودکان بتوانند بهتر تفاوت بین نیازها و خواستهها را درک کنند، باید ابتدا با تعریف هر کدام از آنها آشنا شوند. «نیازها» آن دسته از چیزهایی هستند که ما برای زنده ماندن و زندگی کردن به آنها نیاز داریم. آب، غذا، پوشاک و سرپناه امن از مهمترین آنها هستند.
در مقابل، «خواستهها» هستند که داشتن آنها لذتبخش است، اما زندگی بدون آنها همچنان امکانپذیر خواهد بود. اسباب بازیهای خاص، لباسهای گرانقیمت ، لوازم الکترونیکی و … جزو آن دسته از وسایلی هستند که بدون آنها هم میتوان به زندگی ادامه داد.
یکی از موضوعات بسیار مهم در این زمینه، این است که گاهی اوقات یک «خواسته» میتواند به یک «نیاز» تبدیل شود. بهعنوان مثال، یک جفت کفش فوتبال خوب شاید برای یک فرد معمولی خواسته باشد، اما برای یک ورزشکار حرفهای یک نیاز است.
راهکارهای عملی برای آموزش عمیقتر
کودکان از ابتدا هیچ ذهنیت و احساسی نسبت به پول و مدیریت مخارج ندارند. چیزهایی که آنها در خانه میبینند و میشنوند، روی نگرش و ارزش آنها در مورد پول تاثیر میگذارد؛ بنابراین، شما الگوی فرزند خود هستید و باید از راه درست و اصولی این مفاهیم را به او بیاموزید. روشهای زیادی برای آموزش مدیریت هزینه ها وجود دارد که خیلی از آنها سرگرمکننده و جذاب هستند. در ادامه در مورد این روشها صحبت خواهیم کرد.
بازی «نیازها در مقابل خواستهها»
از کودک خود بخواهید بین وسیلههایی که اطراف او وجود دارد، نیازها و خواستههای خود را شناسایی کند. همچنین میتوانید از او بخواهید که از این وسیلهها یک لیست تهیه و آن لیست را اولویتبندی کند. او باید برای هر انتخاب خود یک دلیل قانعکننده بنویسد.
ساخت کلاژ
یکی دیگر از روشها برای آموزش مدیریت مخارج، ساخت کلاژ است. برای این کار کافیست از تصاویر موجود در مجلات یا روزنامهها، چیزهایی که کودکان نیاز دارند و میخواهند را برش بزنید و از آنها بخواهید که این تصاویر را در دستههای جداگانه روی کاغذ بچسبانند. در انتها در مورد دلایل انتخابشان از آنها سوال بپرسید.
بازی پس انداز
به کودک خود یک قلک بدهید و از او بخواهید پول خردهای خودش را جمع کند. بعد از جمع شدن پول، فرزندتان میتواند از آن برای خرید یکی از خواستههای خود استفاده کند. این روش به او ارزش اهمیت پسانداز برای آینده را میآموزد.
سناریوهای نقش آفرینی
در این روش شما میتوانید سناریوهایی را شبیهسازی کنید که در آن کودکتان بین یک نیاز و یک خواسته انتخاب کند. بهعنوانمثال، یک مبلغی را به او بدهید و از او بخواهید بین خرید یک جفت کفش (نیاز) و یک اسباب بازی جدید (خواسته) انتخاب کند.
شما میتوانید با استفاده از این روشها به تنهایی یا در کنار هم، مفاهیم مهم و پایه مدیریت هزینه ها را به فرزندان خود بیاموزید.
مفهوم هزینه فرصت
درک تمایز بین نیازها و خواستهها صرفاً یک بخش کوچکی از سواد مالی است و کودکان برای درک بهتر، باید با مفهوم «هزینه فرصت» نیز آشنا شوند. این مفهوم به معنای هزینه از دست دادن گزینهای است که انتخاب نشده است. به عبارت سادهتر، هزینه فرصت، ارزشی است که شما هنگام انتخاب بین دو یا چند خواسته، در ازای گزینه ردشده، از دست میدهید. برای درک بهتر این موضوع، به مثال زیر توجه کنید.
آرمان میخواهد یک جفت اسکیت جدید به قیمت ۲میلیون تومان بخرد. او ۱ میلیون پسانداز کرده است. آرمان متوجه میشود که اسکیت موردنظر او فقط در روز چهارشنبه همین هفته با قیمت ۱ میلیون حراج گذاشته میشود. در همان روز چهارشنبه، بهترین دوست آرمان از او میخواهد تا برای دیدن فیلم مورد علاقهشان با هم به سینما بروند. هزینههای مربوط به بلیط، پاپ کورن و … حدود ۳۰۰ هزار تومان خواهد بود.
آرمان باید تصمیم بگیرد که اسکیت مورد علاقهاش در روز حراجی را بخرد یا با دوست صمیمیاش به سینما برود. اگر اسکیت را انتخاب کند، پول کافی برای رفتن به سینما با دوستش را نخواهد داشت و اگر سینما را انتخاب کند، «هزینه فرصت» او از دست دادن فرصت خرید اسکیتهای حراجی است. تصمیمگیری بین این دو خواسته یک انتخاب شخصی است.
ایجاد عادات مالی درست از کودکی
آشنا کردن کودکان با مفهوم مدیریت مخارج و تفاوت بین نیازها و خواستهها نقش بسیار مهمی در شکلگیری عادات مالی آنها در طول زندگیشان خواهد داشت. این آموزشها در سنین پایینتر به بهترین شکل آموخته میشوند و تاثیرگذارتر هستند.
به یاد داشته باشید که هدف، محروم کردن کودکان از خواستههایشان نیست، بلکه توانمند کردن آنها برای گرفتن تصمیماتی آگاهانه و ایجاد یک رابطه سالم و مسئولانه با پول است.